مقدمه
حوادث رانندگی همواره یکی از چالش برانگیزترین موضوعات در صنعت بیمه و نظام حقوقی ایران بوده است. یکی از موارد خاص در این حوزه، وقوع حادثه برای افرادی است که در قسمتهای غیرمجاز خودرو مانند قسمت بار یا صندوق خودروهای باری مستقر میشوند. این گزارش با بررسی یک پرونده واقعی، به تحلیل ابعاد فنی، حقوقی و بیمهای اینگونه حوادث میپردازد.
شرح پرونده: سقوط کودک از قسمت بار وانت پیکان
در یک کوچه بنبست ششمتری، راننده وانت پیکان حامل بار هندوانه، برای خروج از کوچه اقدام به حرکت با دنده عقب میکند. کودکی که در قسمت بار وانت نشسته بود، در حین حرکت از روی سیر عقب خودرو سر خورده و به زیر چرخهای وانت کشیده میشود. کودک دچار جراحات متعدد از جمله شکستگی جمجمه و خراشیدگیهای فراوان شد.
یافتههای کارشناسی و قضایی
نظریه کارشناسی: هیئت کارشناسی سهنفره با استناد به مواد ۱۵۵ و ۲۰۳ آییننامه راهنمایی و رانندگی، راننده را به دلیل «بیاحتیاطی در حرکت با دنده عقب و حمل مسافر در قسمت بار» مقصر صددرصد حادثه تشخیص داد.
رأی دادگاه: دادگاه راننده را به پرداخت دیه و تحمل ۱۵ روز حبس تعزیری محکوم کرد. همچنین، با توجه به قرار گرفتن کودک در قسمت غیرمجاز خودرو، مسئولیت پرداخت دیه به عهده صندوق تأمین خسارتهای بدنی گذاشته شد.
مبانی قانونی: بر اساس قانون بیمه اجباری شخص ثالث مصوب ۱۳۹۵ و مصوبه شورای عالی بیمه، خسارتهای بدنی وارد به افراد مستقر در قسمتهای غیرمجاز خودرو، از شمول تعهد شرکتهای بیمه خارج و به صندوق تأمین خسارتهای بدنی محول میشود.
دستاوردهای فنی و حقوقی پرونده
دستاوردهای فنی (برای کارشناسان تصادفات) :
– تطبیق صدمات با سناریوی حادثه: تطابق جراحات کودک با نحوه سقوط از خودرو، صحت اظهارات را تأیید کرد.
– اولویت بندی علل حادثه: علت اصلی حادثه، «حمل مسافر در قسمت بار» تشخیص داده شد که زمینهساز وقوع حادثه بود.
– اهمیت اظهارات اولیه: اعتراف راننده و اظهارات کودک در صحنه، نقش کلیدی در شکلگیری روند پرونده داشت.
دستاوردهای حقوقی (برای حقوق دانان و فعالان بیمهای) :
بررسی این پرونده چند درس کلیدی حقوقی و بیمهای به همراه دارد که برای متخصصان این حوزه حائز اهمیت است:
مسئولیت همیشگی راننده: راننده در قبال ایمنی همه سرنشینان، حتی کسانی که خودشان در جای خطرناک می نشینند، مسئول است. رضایت سرنشین برای سوار شدن در قسمت بار، مسئولیت راننده را کم نمیکند.
محدوده پوشش بیمه شخص ثالث: این پرونده به خوبی نشان میدهد که خسارت سرنشینان قسمت های غیرمجاز خودرو (مثل صندوق بار) تحت پوشش بیمه نامه شخص ثالث قرار نمیگیرد. این یک استثنای مهم قانونی است.
وظیفه حمایتی صندوق تأمین خسارت های بدنی: در چنین مواردی، این صندوق است که وارد عمل میشود و خسارت بدنی زیان دیده را پرداخت میکند. وظیفه این صندوق تنها مربوط به خودروهای بیمه نشده نیست، بلکه شامل خسارت های خارج از پوشش بیمه نامه های معمول نیز میشود.
نتیجهگیری
مدیریت حوادث ناشی از حمل سرنشین در قسمتهای غیرمجاز خودرو، نیازمند همکاری سهجانبه کارشناسان فنی، حقوق دانان و متخصصان بیمه است. این پرونده نشان میدهد که علیرغم مقصر شناخته شدن راننده، پرداخت خسارت بدنی در چنین مواردی به عهده صندوق تأمین خسارتهای بدنی است. آگاهی از این قوانین میتواند به کاهش چالشهای حقوقی و مالی ناشی از این حوادث کمک شایانی کند.
منبع: پژوهشکده بیمه وابسته به بیمه مرکزی جمهوری اسلامی ایران – تابستان ۱۴۰۴
